wr鵵
  • do "lekcje domowe"
  • do strony g堯wnej


  • skomentuj
  • napisz do nas
  • Fizyka

    Lekcje Marii Sk這dowskiej-Curie


    P馧kule Magdeburskie, pompa ss帷o-t這cz帷a, syfon, Prawo Archimedesa i inne fragmenty ksi捫ki „Lekcje Marii Sk這dowskiej-Curie. Notatki Isabelle Chavannes z 1907 roku” w t逝maczeniu Ma貪orzaty Jarosiewicz [Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 2004]




    ...Eksperyment dydaktyczny, autorstwa Marii Sk這dowskiej-Curie, zrodzi si z jej niech璚i do 闚czesnej szko造 francuskiej i przekonania, 瞠 stosowane tam metody dydaktyczne (werbalizm) s przestarza貫, a materia nie odpowiada nowym czasom. Swoim entuzjazmem zarazi豉 grup przyjaci馧, tak瞠 uczonych, i tak powsta豉 owa s造nna „Sp馧dzielnia”, w kt鏎ej wybitni tw鏎cy pr鏏owali w豉snymi si豉mi uczy swoje dzieci w spos鏏 wcze郾iej niespotykany, nie przez 郵璚zenie nad ksi捫kami, lecz przez obcowanie z przyrod, eksperymentem, dzie豉mi sztuki i 篡wym j瞛ykiem. Wyk豉dowcami tej „Sp馧dzielni” byli: Maria Lekcje Marii Sk這dowskiej-CurieSk這dowska-Curie, kt鏎a uczy豉 dzieci fizyki, Jean Perrin, kt鏎y uczy chemii, jego 穎na Henrietta Perrin – francuskiego i historii, Paul Langevin – matematyki, Henri Mouton – przyrody, Alice Chavannes – angielskiego i niemieckiego, i rze嬌iarz Magrou – rysunku. (...)

    Mo積a zaduma si nad tym, ile to talent闚 gubi si wskutek rozpowszechnionego nadal nauczania werbalnego, gdzie wyrabianie w uczniach ciekawo軼i 鈍iata zast瘼uje si dyktowaniem gotowych przepis闚 i wymaganiem recytowania wyuczonych formu貫k. Oby lektura zapis闚 lekcji prowadzonych przez Mari Sk這dowsk-Curie przekona豉 niekt鏎ych nauczycieli, 瞠 mo積a inaczej, lepiej, i to prostymi 鈔odkami.

    Andrzej Kajetan Wr鏏lewski
    z „Przedmowy do wydania polskiego”



    Lekcja trzecia. Streszczenie lekcji, kt鏎 pani Curie przeprowadzi豉 w swoim labolatorium w PCN, dla Jeana i Andre Langevin, Aline i Francisa Perrin, Irene Curie, Pierre’a Etienne i Mathieu Hadamart i Paula Magrou 10 lutego 1907 r.

        Pani Curie rozmawia z dzie熤i o barometrze i pomaga im go konstruowa. Wlewa rt耩 do zamkni皻ej z jednej strony rurki, zatyka j palcem i odwraca. Widzimy, 瞠 do rt璚i dosta這 si troch powietrza: pojawi si du篡 p璚herz, kt鏎y pani Currie przesuwa, poruszaj帷 rurk tak, aby po陰czy造 si z nim wszystkie pozosta貫 drobne p璚herzyki. Usuwa go wraz z odrobin rt璚i, przenosi rurk do kuwety z rt璚i i cofa palec, kt鏎ym j przytrzymywa豉. Poziom rt璚i w rurce obni瘸 si. Mierzymy, na jakiej wysoko軼i si zatrzyma豉: dzisiaj jest to 75 centymetr闚.

        - Co utrzymuje rt耩 w rurce?

        - Ci郾ienie atmosferyczne.

        - Je瞠li w rurce uwi瞛ione jest powietrze to co jest wi瘯sze: ci郾ienie tego powietrza czy ci郾ienie atmosferyczne?

        Aline Perrtin wyja郾ia, 瞠 wi瘯sze jest ci郾ienie atmosferyczne, poniewa jest ono r闚ne sumie ci郾ienia powietrza zamkni皻ego w rurce oraz podniesionego s逝pka rt璚i.

        - Czy nie mo積a by zwi瘯szy ci郾ienia powietrza zamkni皻ego w rurce?

        - Mo積a, spr篹aj帷 je. Spr篹amy je zanurzaj帷 rurk g喚biej: s逝pek rt璚i zrobi si kr鏒szy, poniewa powietrze, kt鏎e jest ponad nim, naciska mocniej.

        - Teraz s逝pek rt璚i w rurce obni篡 si i jest na tym samym poziomie, co w kuwecie. Oznacza to, 瞠 ci郾ienie zamkni皻ego w rurce powietrza jest takie samo, jak ci郾ienie atmosferyczne. 疾by by這 wi瘯sze ni ci郾ienie atmosferyczne, trzeba by這by zanurzy rurk tak g喚boko by poziom znajduj帷ej si w niej rt璚i znalaz si poni瞠j poziomu rt璚i w kuwecie.

        - Oto rurka w dw鏂h ramionach. Nalewamy do niej troch rt璚i. Jej poziom jest taki sam w obydwu ramionach. Z obydwu stron rt耩 jest poddana ci郾ieniu atmosferycznemu. Je瞠li z jednej strony dmuchn do 鈔odka i zaraz to rami zakorkuj, rt耩 w nim obni篡 si troch, bo dmuchaj帷 doda豉m powietrza i ci郾ienie sta這 si z jednej strony wi瘯sze, ni z drugiej, gdzie dzia豉 tylko ci郾ienie atmosferyczne. Teraz wci庵nijmy powietrze zamiast dmucha. Z kt鏎ej strony rt耩 si podniesie?

        - Z tej, z kt鏎ej wci庵amy powietrze.

        - To prawda, wci庵aj帷 usuwamy powietrze, a ci郾ienie pozosta貫go powietrza jest mniejsze.



    P馧kule Magdeburskie

        - To bardzo zabawne do鈍iadczenie: oto miedziana kula, kt鏎 mo積a rozdzieli na dwie p馧kule, tak jak otwiera si pude趾o. Zobaczcie, 豉two mo瞠cie j otworzy. Przez kranik umieszczony na jednej z p馧kul, usuwam ca貫 powietrze, kt鏎e jest w 鈔odku, za pomoc pompki wodnej. Spr鏏ujcie teraz rozdzieli p馧kule: nawet wszyscy razem nie zdo豉cie tego zrobi, tak silny jest nacisk powietrza z zewn徠rz. Obracam kranik i powietrze wchodzi do 鈔odka: teraz p馧kule mo積a rozdzieli bez wysi趾u.



    Dostarczanie wody do naszych dom闚

        - Oto wielki zbiornik wody. Rura 陰czy go z jakim naczyniem. Je瞠li naczynie umieszczone jest wy瞠j ni zbiornik, nie dzieje si nic; je瞠li jest ni瞠j, z rury wylewa si struga wody, kt鏎a wp造wa do naczynia. W ten w豉郾ie spos鏏 woda dociera do naszych dom闚. Jest dostarczana rur po陰czon ze zbiornikiem umieszczonym wy瞠j, ni nasze domy. Do mieszkania na sz鏀tym pi皻rze woda musi dochodzi ze zbiornika po這穎nego wy瞠j, ni sz鏀te pi皻ro domu. Do Jeana Langevin mieszkaj帷ego w Fontenay-aux-Roses woda dochodzi ze zbiornika umieszczonego na wzg鏎zu Robinson. Do Irene i Aline, przy bulwarze Kellemana, woda dociera z wielkiego zbiornika usytuowanego w pobli簑 parku Montsouris.

        - A co doprowadza wod do wielkiego zbiornika? Mo瞠 tam dotrze rur ze 廝鏚e bij帷ych w g鏎ach; ale je瞠li si j czerpie z rzeki po這穎nej ni瞠j, ni zbiornik, trzeba j dostarcza za pomoc pomp (rury doprowadzaj帷e wod s wykonywane z o這wiu).



    Pompa ss帷o-t這cz帷a

        Pompa sk豉da si z cylindra (korpusu pompy), t這ka, kt鏎y przesuwa si wewn徠rz tego korpusu, z rury ss帷ej i rury t這cz帷ej. Rur ss帷 pobiera si wod na przyk豉d ze studni. Podnosimy t這k i wytwarza si pr騜nia; woda, popychana przez ci郾ienie atmosferyczne, nap造wa do rury ss帷ej i unosi zaw鏎 (rodzaj kulki), przez kt鏎y wp造wa do cylindra. Opuszczaj帷y si z powrotem t這k popycha wod, kt鏎a naciska na zaw鏎 rury ss帷ej i zamyka go. Woda wp造wa teraz do rury t這cz帷ej; otwiera drugi zaw鏎 i dociera do zbiornika. Aby pompowa wod musimy wykona pewn prac: trzeba podnosi i opuszcza t這k.



    Syfon

        - Poka輳 wam teraz bardzo wygodny spos鏏, 瞠by przela wod z jednego naczynia do drugiego. Bior zgi皻 rurk, kt鏎ej ramiona s r騜nej d逝go軼i. Do obydwu ramion rurki nalewam wody. Kiedy s pe軟e m闚imy, 瞠 syfon jest zalany. Zamykam oba ramiona i odwracam syfon. Jego kr鏒sze rami wk豉dam do naczynia, z kt鏎ego chc czerpa wod, a d逝窺ze umieszczam nad tym, do kt鏎ego chc j przelewa. Woda znajduj帷a si w d逝窺zym ramieniu wyp造wa. Tworzy si pr騜nia, a ci郾ienie atmosferyczne powoduje podnoszenie si w kr鏒szym ramieniu wody z naczynia, w kt鏎ym jest ono zanurzone. W ten spos鏏 ca豉 woda przelewa si z niego przez syfon do drugiego naczynia.

        Ka盥e dziecko przelewa w ten spos鏏 wod z jednego naczynia do drugiego.



    Prawo Archimedesa

        - Oto trzy cylindry; w ka盥ym widzicie jajko. Cylinder A zawiera czyst wod; jajko, o wi瘯szej ni woda g瘰to軼i opada tu na dno. Woda w cylindrze B jest lekko s這na; jej g瘰to嗆 jest dok豉dnie taka, jak jajka: w tej wodzie jajko jest zawieszone mi璠zy dnem a powierzchni. W cylindrze C woda jest bardziej s這na; jajko p造wa na powierzchni, poniewa jego g瘰to嗆 jest mniejsza ni g瘰to嗆 tej wody.

        - Je瞠li jajko mo瞠 p造wa w s這nej wodzie, to znaczy, 瞠 traci w niej troch na swoim ci篹arze. Niekt鏎zy z was umiej p造wa. Potrafimy utrzymywa si na wodzie, ale w powietrzu nie: to dlatego, 瞠 w wodzie tracimy spor cz窷 swojego ci篹aru.

        Oto dwa miedziane cylindry: jeden jest wewn徠rz pusty, drugi pe軟y. Pe軟y wsun望 w pusty, czyli oba maj t sam obj皻o嗆.

        Ustawiamy wag. Pod jedn z szalek zawieszamy oba cylindry. Na drug szalk sypiemy 鈔ut o這wiany, a ustali si r闚nowaga.

        - Teraz zobaczymy, co si stanie, je瞠li cylinder pe軟y zanurzymy w wodzie. Szalka ze 鈔utem o這wianym opada.

        Pani Curie prosi wszystkie dzieci o powt鏎zenie:

        - Je瞠li cia這 zanurzymy w wodzie, zachowuje si ono tak, jakby wa篡這 mniej, ni w powietrzu.

        - Woda naciska od do逝 i od g鏎y, ale z do逝 nacisk jest wi瘯szy i podnosi cia這.

        - Zobaczymy, o ile l瞠jszy jest cylinder zanurzony w wodzie, ni znajduj帷y si w powietrzu. Nape軟ijmy wod cylinder pusty, kt鏎y jest zawieszony wy瞠j: r闚nowaga zosta豉 przywr鏂ona. Tak wi璚 cylinder zawieszony w wodzie wa篡 mniej o tyle, ile wa篡豚y taki sam cylinder gdyby by utworzony z wody. Gdyby ca陰 Irene zanurzy w wodzie, jej ci篹ar zmniejszy豚y si o ci篹ar Irene, gdyby by豉 utworzona z wody.

        - Teraz jeszcze jedno ciekawe do鈍iadczenie. Oto naczynie z rurk, kt鏎 nazywa si przelewem. Pod szalk wagi zawieszamy pusty cylinder, pod nim pe軟y, a na szalce stawiamy ma陰 szklan zlewk. Naczynie pod wag nape軟iamy wod a do przelewu. Zanurzamy w nim pe軟y cylinder i zbieramy do naszej zwa穎nej zlewki wod, kt鏎a wyla豉 si przez przelew przy zanurzaniu cylindra. Stawiamy zlewk z wod z powrotem na szalce: waga jest znowu w r闚nowadze. Cylinder straci wi璚 na wadze tyle, ile wa篡 obj皻o嗆 wody, kt鏎a wyla豉 si na skutek jej zanurzenia.




    Lekcje Marii Sk這dowskiej-Curie. Notatki Isabelle Chavannes z 1907 roku. T. Ma貪orzata Jarosiewicz. Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 2004

    Leçons de Marie Curie
    Copyright 2003 Editions EDP Sciences- Les Ulis, France.

    Ksi捫k mo積a kupi tutaj >>>

    Przyk豉dowe lekcje zamieszczamy za zgod Wydawnictwa i T逝maczki.





  • skocz do g鏎y